Zinea

8 apellidos vascos, Mario Vaquerizo, Asier eta biok

Posted on Updated on

Joder! Ba Wes Anderson eta bere zineak The Royal Tenenbaums ikusi nuen arratsalde tonto hartatik sortzen didan liluraz hitz egin behar nuen gaur The Indezents honetan baina 8 apellidos vascos madarikatu horrekin ematen ari diren murga dela eta (oso termino andaluziarra bide batez), putamierda iraingarri horretaz hitz egin beste aukerarik ez dut.

Bai, putamierda bat. Eta ez, ez dut ikusi, ezta beharrik ere. Aurreiritziak ditudala? Noski, zuk ez ezta? Algel Aldarondoren txio honekin erantzungo dizut.

Bai, aurreiritziak ditut, nireak. Eta zer nahi duzu esatea? Gustuko ditut. Trailerra ikusi dut eta hitz ematen dizut nahikoa dudala horrekin. Ikusi nahi duzu? Ados, ez zaitut kriminalizatuko horregatik eta ez dut zu torturatzeko grinarik (nahikoa tortura jasoko duzu filma hori ikusten duzun bitartean). Bakoitza libre da nahi duena gustuko izateko baina ez derrigortu ni filma hori ikustera “joder, ikusi arte hitzik ezin delako egin”.

Ez dut ikusi ez baina trailerrarekin nahikoa izan dut ikuspegi español batetik egina dagoela jakiteko. Eta ez dut negatiboki esaten, berdina esango nuke ikuspegi amerikar edo frantziar batetik euskaldunak parodiatzen dituen filma bategatik. “Ei! Gidoigileak euskaldunak direla, Vaya Semanitakoak!”. Tetetete, ados, gipuzkoarrak dira bai baina istorioa ez dago ez ikuspegi euskaldun batetik kontatua eta ez du euskal kulturaren erreferentziarik inondik inora.

8 apellidos vascoseko euskaldunak Mario Vaquerizo dira. Mariquita da eta mariquita zintzo baten gauza on zein dibertigarri guztiak ditu baina etxera iristean, emakume batekin ezkondua dago. Erregimen katoliko eta eskuinzaleari gustatzen zaion eta Espainian hain tipikoa izan den afeminatu entretenigarriaren papera betetzen du. Hau da, 8 apellidos vascoseko euskaldunek  haiba la hostia esaten dute, 200 tonako hegaluze batek harramazka bat besterik ez die egiten, ez dute larrutan egiten, maitagarriak dira baina. Ez dute euskaraz hitz egiten (BBK Liveren twitterra dira. Esaldi osoa gaztelaniaz bota eta amaieran zorionak eta eskerrik asko jartzen dute) eta beraien erreferentzia kulturalak, nahiz eta propioak izan, imaginario espainiarraren barnean daude:” Gabilondo, Urdangarin, Zubizarreta, Argiñano, Igartiburu, Erentxun…”

El Paiseko artikulu honetan irakurri dut 8 apellidos vascos Euskadi dela, eta Espainiari, gustatu egiten zaiola. Ba barkatu, 8 apellidos vascos ez da Euskadi eta are gutxiago Euskal Herria. 8 apellidos vascoseko euskaldunak Espainian indarrean jarraitzen duen erregimen katolikoapostolikoromanoliberalak nahi lituzken euskaldunak dira. Bere berezitasunak dituen baina azkenean, Espainiarra dela onartzen duen herri bat.

Asier ETA biok ikusi nuen igandean eta ikaragarri gustatu zitzaidan. Oso baliagarria iruditu zitzaidan Aitor Merinok eginiko hausnarketa. Asier idealizatu bat saldu nahi die bere Madrilgo lagunei baina dokumentala egiten ari dela, Asier hori gezurrezkoa dela konturatzen da. Aitorrek, ezin ditu Asierrek esaten edo egiten dituen gauza batzuk justifikatu, ezin die garrantzia kendu eta laguna, Madrildarrei lazo eta guzti saldu. Identifikatua sentitu nintzen oso Merinorekin prozesu mental horrekin eta Euskal Herriak oso bereak dituen arantzak dituela konturatu nintzen. Eta baita maila horietara iritsi gabe ere, espainiarrentzat (ez guztientzat) gure hizkuntza, kultura eta etorkizunaren jabe izan nahi izatea ere, ezikusiarena egin beharreko arantza bat delako.

Jarraitu ezazu nirekin baina izan zaitez gehiago nire anaia bezalakoa mesedez”. Horrela ez goaz inora maitia.

AITOR-merino-680x365

Minutu eta hogeiko elkarrizketa bat euskal filmen izenburuekin! Beno, saiatu gara behintzat…

Posted on Updated on

Orain dela astebete edo bideo bitxi honekin egin nuen topo facebooken. Bertan, Filmeetako izenburuak erabiliz soilik hiru minutu pasatxoko elkarrizketa bat garatzen dute. Ideia ona iruditu zitzaidan baina bideoa ikusten ari nintzela, saihestu ezin izan nuen galdera bat etorri zitzaidan burura. Eta halako zerbait egingo bagenu euskarazko filmeekin?

Milaka dira ingelesez zein gaztelaniaz eginiko filmak eta uzta oparo horretan ez da hain zaila ere zentzuzko elkarrizketa bat garatzeko izenburuak bilatzea. Euskaraz ordea?

Galdera berbera Artolari plazaratu nion eta konturatzerako eta twitterren jasotako laguntzari esker, gidoia idatzita genuen arratsalde batean. Jatorrizko bideoaren omenez edo, elkarrizketa jatetxe batean grabatzea erabaki genuen eta horretarako Garbiñeri deitu genion: Utziko al diguzu bideoa Irizarren grabatzen? Baiezkoa erantzun zigun asko pentsatu gabe eta orduan, bertan agertuko zen zerbitzari bat behar genuela aitortu genion: Axola al zaizu bideoan agertzea? Behin eskuak zikinduta hori ere egingo zuela erantzun zigun baina oraindik bazen zerbait gehiago: Esaldi pare bat esan beharko dituzu… Betiko moduan lagunak ondo zaintzen.

Larunbat goizean grabatu genuen eta bi ordutan amaitu genituen lanak. Paella on bat bazkaldu eta bideoa editatu genuen. Dokumentalak, TV mobiak eta marrazki bizidunak kanpoan uztea erabaki genuen eta edizio lanetan ari ginela aukeratutako batzuk jatorrizko bertsioan gaztelaniaz grabatu zirela jakin genuen. Hala ere, hemen duzue emaitza. Egia esan, guk geuk ere ez dugu oso garbi elkarrizketa zentzudun bat garatzea lortu ote dugun. Zer diozue?

Minutu eta hogeiko elkarrizketa bat euskal filmen izenburuekin from The Indezents on Vimeo.

Gidoia, irudia eta edizioa: Jon Artola eta Mikel Alvarez

Aktoreak: Jon Artola, Mikel Alvarez eta Garbiñe Irizar

Eskerrak: Irizar Etxea (taberna) eta Goierri Telebista (tripodea)

500 egun Celesterekin Garden Staten

Posted on Updated on

Ez dut indie hitza gehiegi atsegin baina azkenaldian nahi baino gehiagotan ari naiz erabiltzen. Kazetari txar guztien moduan, aurrean dudan guztia etiketatzeko behar obsesiboa dut eta halako hitzek gauza asko zaku berdinean sartu eta buruari buelta gutxiago emateko aukera eskaintzen didate.

Oraingo honetan ordea, errua ez da nirea hainbat argitalpenetan indie moduan definitzen baitute gaurkoan blogera ekarri nahi dudan eta aspaldiko partez barruak mugitzen dizkidan zine korrontea. Hasi aurretik esango dut zinema indiaren azpi-atal bat iruditzen zaidala baina ez dut etiketen baso ilun zein itxian zuhaitz gehiago landatu nahi.

2004an ikusi nuen zine mota honen ama deituko dudana eta zinean bertan ikusteko aukera izan nuen gainera, Donostiako Principen hain zuzen ere (nola ez). Matrakarako zine kritikak idazten nebilen garai hartan eta oraindik, filmak ikusi eta gero egiten nituen. Berezko izena Garden State bazuen ere, Algo en común izenpean ikusi nuen (bai, ez ninduen atzera bota itzulpen maravillosoak). Ez nekien zer ikustera nindoan ere eta aurpegi osoa zeharkatzen zidan irribarre batekin atera nintzen zinetik (kontuan izan buru oso handia dudala).

Garden State

Scrubs telesailarekin ezagun egin zen Zach Braff eta Natalie Portman zoragarria zituen protagonista eta aho bete hortz geratu nintzen kredituak agertzean Zach Braffen izen abizenak ikusi nituenean gidoigile eta zuzendari tituluaren azpian. Ezberdina iruditu zitzaidan ordura arte ikusi nuen guztiarekin alderatuta eta belaunaldi berri bat aurrean zuen mundua eta bere ezinegona deskribatzen hasi zenaren sentsazioa izan nuen. Nire belaunaladia, nire ezinegona.

Esan beharrik ez da kritika oso ona idatzi nuela (filma ondo jarri nuela alegia. Kritika bera mierda bat izango zen ziur beti bezala) eta nire top fivean sartu nuen zuzenean (bekatua litzateke soinu banda zoragarria ere ez aipatzea).

Urteak pasa ziren eta dexente deskonektatu nuen zinearekin garai haietan denbora guztia lapurtzen zidan musikaren alde. Halako batean, Garden State gomendatu nion lagun batek beste filma bat gomendatu zidan bueltan asko gustatuko zitzaidala ziurtatuz. Gomendioa agindua zen ia-ia (ez duze nire laguna ezagutzen), eta larunbat arratsalde alu batean ordenagailuko pantaila txikian ikusi nuen. 500 Days of Summer zen filmaren izena eta garagardo bat zor diot oraindik lagunari (itzulpen ederra hemen ere…).

Bat baino gehiagori entzun diot Marc Webbek zuzendu eta Joseph Gordon-Levitt eta Zooey Deschanel protagonizatutako filma hau komedia romantiko bat besterik ez dela baina entzun ondo: Joan zaitezte antzarrak ferratzera guztiok blasfemo putakumeak! Komedia romantiko bat garai batean Meg Ryan eta Tom Hanksek eta gaur egun Jennifer Aniston eta Mathew McConaugheyk egiten duten zerbait da. Hutsala, planoa, inpertsonala, arima gabea. (Badirudi Mathew proiektuak ongi aukeratzen hasi dela behingoz baina bost edo sei segidan egin arte ez dut sinestuko … Aizu, Putakumea deitu dizut ezta? Barkatu, sutu egin naiz).

Erabili ditudan adjektibo hauek erraz bota daitezke aipatu berri ditudan filmeen aurka baina nire ustez, hori baino askoz gehiago dira. Alde batetik, askoz tolesdura gehiago dituztela iruditzen zaidalako eta bestetik, txikitatik sartu nahi izan diguten maitasun erromantikoaren eredua hankaz gora jartzen duelako.

500 Days of Summer honetan ere soinu banda aipatu beharrean naiz.

500 Days of Summer

Ikaragarri gustatu zitzaidan 500 Days of Summer nahiz eta Zooey Deschanelen Summerri higuin izugarria hartu nion. Handik hiru urtera, 2012an, lagun berberak gomendatuta (oso desentxufatuta jarraitzen nuen), Celeste & Jesse Forever ikusi nuen. Ikaragarrizko entsegua berriz ere eta harmailak oihuka. Tom eta Summerren istorioarekin alderatuta beste maila batean zegoela iruditu zitzaidan eta berriz ere, oso nire sentitu nuen istorioa. Komedia bat zen bai, baina oso dramatikoa. Amiera faltsu zein estereotipatuetara ohitu gaituzte eta horixe da gure bizitzan bilatzera eraman gaituztena. Pertsona bat duzu gustuko, zoratuta zaude berarekin eta ez duzu zalantzarik, berarekin egin behar duzu bizitza osoa. Are gehiago, berak ez badu nahi… Ba ez! Bizitza hori baino gehiago da, ez da hemendik bost minutu eta metrora amaitzen. Horixe da filma hauen ekarpenik handienetako bat. Bizitza ez da nerabetasunarekin batera amaitzen beraz ez dugu 36 urte bete arte nerabetasuna luzatzen aritu beharrik. Bizitza, ez da epe motzean baloratzen eta orain erabat txoratuta zauzkan neskato hori, oroitzapen txar bat besterik ez da izango hemendik urte pare batera, edo ez (Ikus High Fidelity, genero honen amona. Amen).

Makina bat hitz-asperturako eman ziguten filma hauek eta generoaren maitaleentzat top threean sartuko omen zen filma bat iragartzen hasi ziren. Ruby Sparks zuen izena eta bai, high level total! Berriz ere aurrekoa hobetzen du nahiz eta generoaren bizkar-hezurra mantentzen duen: Bere bizitzarekin erabat gustura ez dagoen mutila, garai bateko ametsak tiradera batean ahaztuak dituela pentsatuz egunero esnatzen dena. Betetzen ez duen lan bat, familia edo koadrila xelebre bat eta nola ez, izarra, neska ideala (nahita erabili dut neska eta ez emakume). Eta ideala esaten dudanean, hitzaren zentzu osoan ari naiz; ideala, perfektua, gezurretazkoa, norberaren irudimenean soilik existitzen dena.

Ruby Sparks

Ez dizuet gehiago esango ez bainaiz spoiler zalea baina aurreratuko dizuet Ruby Sparksek gai honetan aurreko hirurak baino sakonago jotzen duela. Alde batetik, genero bera kritikatzen duen bitartean, bestetik, gaur egungo gizonezkoen mentalitateari kolpe gogor batematen dio. Oso modernotzat dugu gure burua, feministatzat ia-ia baina garai bateko pentsamoldeak beste batzuengatik aldatu ditugu. Ezberdinak, politikoki zuzenagoak baina irrealak eta lotuak hauek ere. Erabat nartzisistak bilakatu gara eta gure narzisismoa asetuko duen ipuinetako neska bat bilatzen dugu benetako pertsonak ezagutzen saiatu ordez. Hortxe egurtzen gaituzte filma hauek gupidarik gabe eta irribarre batekin. Hori da generoaren handitasuna.

Gizonezkoentzako komedia erromantikoak direla ere entzun dut hortik eta erabat ados nago baina badira ñabardura batzuk gure arreta merezi dutela iruditzen zaidanak. 500 days of Summer generoaren hasiera besterik ez da. Ez da mezu aldetik, halako konplexutasun batera iristen baina bai Ruby Sparksen, eta baita eta bereziki, Celeste & Jesse Forverren, emakumeek ere jasotzen dute beraiena. Eta zergatik? Ba ziuraski  bai Celeste & Jesse Foreverren, eta baita Ruby Sparksen ere, emakumezkoak direlako gidoigileak. Rashida Jones (Quincy Jonesen alaba) lehendabizikoan, eta Zoe Kazan (Elia Kazanen iloba)  bigarrenean. Eta azti! Biak ala biak direlako gidoigile izateaz gain, filmeetako protagonistak! Gainera, eta kontuan hartzeko datua iruditzen zait, Celeste eta Ruby dira izenburuetan pisu gehien dutenak. Narzisismoa eta egozentrismoaren pandemia beraz, ez da bereziki gaur egungo gizonezkoon arazoa gizarte modernoarena baizik (beste egun batean eztabaidatuko dugu moderno edo postmodernoa den).

"Celeste and Jesse Forever"

Filme hauen arrakasta baliatuz, hainbat pelikula agertu dira Ruby Sparks gustatu zitzaien ekoizleen edo 500 Days of Summer  ikusi zuten gidoigileen eskutik eta onartu beharrean naiz, zabor asko dagoela tartean.  Ikusi ditudan azkenekoen artean Stuck in Love bakarrik izan dut gustuko nahiz eta orain arte aipatu ditudanak baino ohikoagoa izan (Hemen aktore lanetan baina Phil Collinsen alaba agertzen zaigu). Batere gustatu ez zaizkidanen artean  aldiz, ezaugarri komun bat dutenak aipatuko ditut. Ted Mosby gogaikarria aktore edo gidoigile lanetan ikusten baduzu, egin ihes ahal bezain pronto, benetan. Josh Radnor izenarekin sinatzen du baina sinetsi, Ted Mosby da (filmeak gomendatzen dizkidan lagunaren errieta bat irabazi dut azken honekin baina abisatu behar nizuen. Lasai, garagardo batekin azkar baretzen da eta…).

Ted Mosby